Afgeleide Expressions

Een belangrijk inzicht uit de brainstorm 2026-05-12: afgeleide Expressions zijn een breed patroon, niet een uitzonderingsgeval.

Het patroon

Een afgeleide Expression is een nieuwe versie die intellectueel afgeleid is van een andere Expression via een gedefinieerde transformatie. De afgeleide versie heeft:

• Eigen id
• Eigen expression_aard (een waarde uit de afgeleide-set)
• FK afgeleid_van_versie_id naar de bron-Expression
• Eigen full_text of content_refs — de content verschilt van de bron

Zeven concrete instances

Aard	Bron-transformatie	Wie genereert
geconsolideerd	Cumulatieve toepassing van alle relevante wijzigings-Expressions op een base-Expression	KOOP (Bw 19) — verplicht
zakelijke_weergave	Inhoudelijke samenvatting volgens BEP 3.7-vereisten	Bestuursorgaan zelf — bij kennisgeving
mutatie	Delta tussen twee Expressions, in renvooi-stijl	STOP-conformeerde tool — automatisch
rectificatie	Tekstuele correctie zonder juridische wijziging	Bestuursorgaan — bij gebleken typfout
renovatie	Aanpassing aan STOP-conformiteit	KOOP / bestuursorgaan — bij overstap naar Ow-stelsel
anonimisering	Verwijdering van persoonsgegevens	Raad voor de rechtspraak — bij uitspraak-publicatie
vertaling	Anderstalige rendering	Bestuursorgaan — voor BES + FY + Pap
extract	Selectie uit groter document	Wij (Beleidsscan) — voor LLM-context

Waarom geen Manifestation-keuze?

Een geconsolideerde tekst is inhoudelijk anders dan een vaststellings-tekst (al staat het een dichter bij het ander dan een vertaling). De woorden, de structuur, de versie-stempel verschillen. Per FRBR: andere inhoud → andere Expression, niet andere Manifestation.

Een Manifestation is alleen een format-keuze: zelfde Expression als PDF / als HTML / als XML. De geconsolideerde Expression heeft zelf meerdere Manifestations (PDF op wetten.overheid.nl + XML in LVBB + etc.) — en al die Manifestations renderen dezelfde geconsolideerde content.

Schema-shape

ALTER TABLE instrument.versies
  ADD COLUMN expression_aard         TEXT NOT NULL REFERENCES catalogus.expression_aarden(id),
  ADD COLUMN afgeleid_van_versie_id  UUID REFERENCES instrument.versies(id),
  ADD CONSTRAINT afgeleide_versie_aard CHECK (
    (afgeleid_van_versie_id IS NULL
      AND expression_aard IN ('vastgesteld','gewijzigd','ingetrokken','ontwerp'))
    OR
    (afgeleid_van_versie_id IS NOT NULL
      AND expression_aard IN ('geconsolideerd','zakelijke_weergave','mutatie',
                              'rectificatie','renovatie','anonimisering',
                              'vertaling','extract'))
  );

CHECK-by-construction: een primaire aard ZELFS GEEN bron-FK; een afgeleide aard moet er wel een hebben. Geen ruimte voor "dit-is-een-vaststellings-versie-maar-toch-afgeleid-van"-incoherentie.

Onderliggende ADRs

• ADR-0037 §4-5 — afgeleide-Expression-patroon + de gesloten enum